Z sobą i o sobie – czyli spotkanie z pacjentem. W poszukiwaniu strategii diagnozy i weryfikacji w działaniu arteterapeutycznym przez sztuki wizualne.

 Wspólnie z prof. Katarzyną Krasoń zrealizowałam projekt  Z sobą i osobie – czyli spotkanie z pacjentem. W poszukiwaniu strategii diagnozy i weryfikacji w działaniu arteteraputycznym przez sztuki wizualne, w którym opracowałyśmy narzędzia, dzięki którym można dokonać oceny przeprowadzonych projektów przez artystów w trakcie procesu terapeutycznego usprawniającego pacjenta przez aktywność plastyczną. Projekt miał na celu wypełnienie luki poznawczej i skoncentrowany był na przygotowaniu badań empirycznych (diagnostycznych i eksploracyjnych) podjętych w różnych grupach docelowych, które zwieńczone zostały wydaniem publikacji monograficznej, będącej relacją z tychże eksploracji. Projekt był realizowany w Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach ramach subwencji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Naukowego na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego i badawczego w roku 2020 i 2021.
Założyłyśmy, iż sztuka i działanie sztuką uruchamia symultanicznie i element wyobrażeniowy i logiczny, komunikację w oparciu o rozmaite systemy semiotyczne i wreszcie pozwala na doświadczanie siebie i świata ujawniające własny, często inaczej niedostrzegany potencjał człowieka. Dlatego ważne dla nich jest ustalenie, że sztuka jest narzędziem kształtowania samoświadomości.
Cele naszego projektu zarysowane były dwiema trajektoriami oczekiwań badawczych.
<<<Pierwsza dotyczyła określenia możliwości diagnozowania efektywności działań arteterapeutycznych opartych na sztukach pięknych skierowanych do różnych grup interesariuszy (o rozmaitych deficytach rozwojowych czy zaburzeniach dotyczących zdrowia somatycznego i psychicznego – w tym również osób niedostosowanych społecznie). Na tym etapie zebrałyśmy wszelkie dostępne badania arteterapeutyczne relacjonowane w literaturze przedmiotu oraz zaprojektowałyśmy autorskie narzędzia badawcze, dostosowane do polskich realiów kulturowych. Narzędzia o charakterze kwalitatywnym, a więc jakościowe, osadzone zostały w paradygmacie fenomenologicznym, skoncentrowanym na wniknięciu w fenomen tworzącego pacjenta, który za sprawą swojej aktywności plastycznej komunikuje siebie i swoje potrzeby.
Analizie poddane zostały następujące kategorie: sposób uczestniczenia w sesji, w tym zachowania algorytmiczne vs nacechowane dywergencyjnie, odnotowywane zostały również werbalizacje, reakcje pozawerbalne podczas tworzenia, nawiązywane relacje z prowadzącym warsztaty i innymi uczestnikami zajęć. Wyodrębnienie dwóch pól: kierunkowego – relacyjnego oraz instrumentalnego, związanego z działaniem plastycznym (gdzie interesujące było zestawienie treści przedstawieniowej dzieła, np. mimeza, fantazjowanie, metaforyzowanie, retrospektywa oraz waloryzowanie rzeczywistości) pozwoliło na poznanie sytuacji pacjenta i jego sposobu czytania świata.
<<<Druga trajektoria dotyczyła zastosowania narzędzi w celu ich weryfikacji podczas warsztatów opartych o działania artystyczne. Weryfikacja nośności poznawczej narzędzi odbyła się poprzez zastosowanie werdyktów sędziów kompetentnych, oceniających ich zakres diagnostyczny.
18 czerwca 2021 roku rozpoczęłyśmy cykl warsztatów w Państwowym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Rybniku.
W trakcie cyklu 10 warsztatów w Państwowym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Rybniku  nie koncentrowałyśmy się li tylko na analizie jednego aspektu aktu twórczego w terapii, ale na całym jego przebiegu, zwłaszcza doświadczanym przez uczestników, interakcjach w nim zachodzących i komunikacie zawartym w wytworze. Wytwór jest ważny w optyce zakodowanego w nim metakomunikatu twórcy.
Pojawienie się tego projektu może być ważnym elementem dotyczącym wykorzystania sztuki w procesie terapeutycznym nie tylko w Polsce ale także na świecie. Opracowanie narzędzi, dzięki którym będzie można dokonać oceny przeprowadzanych projektów przez artystów w trakcie procesu terapeutycznego usprawniającego pacjenta poprzez aktywność plastyczną to działanie w pełni nowatorskie.

Warsztaty w Państwowym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Rybniku

Warsztat 1

Warsztat 1 Autoportret/18.06.2021
Do twórczej odpowiedzi na pytanie kim jestem / kim nie jestem, stymulująco zadziałała prezentacja sztuki na przestrzeni wieków. Okazało się, że uczestnicy mają bardzo bogatą rzeczywistość wewnętrzną i wyobrażeniową, budowaną na symbolach. Rysunki pokazały, że każdy z pacjentów podchodzi do tematu „Autoportret” z zupełnie innej strony.
Wykorzystane materiały: papier do rysunku w roli , bloki rysunkowe, węgiel, sepia, ołówki, mazaki.
Specyfika warsztatowa: rysunek
W trakcie warsztatów zarówno prowadzący jak i opiekunowie pacjentów w matrycy odnotowywali obserwacje (szacując poziom badanej osoby ,cechy zachowania) oraz gromadzili wypowiedzi uczestnika sesji a także dokumentowali bieżące postrzeżenia dotyczące poszczególnych komponentów zawartych w matrycy. Matryca pozwoliła na udokumentowanie dynamiki i specyfiki procesu kreacji dzieła plastycznego podjętego podczas sesji arteterapeutycznej.

foto: Basia M. Wójcik